<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1316-0087</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Investigación y Postgrado]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Investigación y Postgrado]]></abbrev-journal-title>
<issn>1316-0087</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Pedagógica Experimental Libertador. Vicerectorado de Investigación y Postgardo ]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1316-00872005000200003</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Educación de Postgrado o Educación Avanzada en Venezuela: ¿Para qué?]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[GRADUATE SCHOOL EDUCATION OR ADVANCED EDUCATION IN VENEZUELA: WHAT FOR?]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[Víctor]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,UCV  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2005</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>10</month>
<year>2005</year>
</pub-date>
<volume>20</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>35</fpage>
<lpage>61</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://hml-ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1316-00872005000200003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://hml-ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1316-00872005000200003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://hml-ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1316-00872005000200003&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[En este artículo se describe y discute, en términos generales, la evolución y características de la educación de postgrado a nivel mundial, haciendo énfasis en el caso Venezuela. Se destaca la importancia social de esta actividad, no solamente por ser el nivel más alto del sistema educativo, sino por sus estrechos vínculos con la producción intelectual (científica, tecnológica y humanística). Se describen los lineamientos de una propuesta para la creación de sistemas de educación avanzada (concepto más amplio que el de postgrado) y se argumenta que en países como el nuestro, poco desarrollados y altamente dependientes del exterior, el principal criterio para impulsar programas de este nivel debe ser su relevancia social.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[This article describes and argues about the evolution and characteristics of the graduate programs worldwide, making emphasis in the Venezuelan case. The social importance of graduate studies is enhanced, not only because it is the highest level of the education system, but because of the close relation to the intellectual production (scientific, technological and humanistic). A proposal for the creation of an advanced education system is described (wider concept than that of graduate school) and it is argued that in countries like Venezuela, with low development and high dependence of foreign countries, the main criterion to launch programs at this level should be the social relevance.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[educación de postgrado]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[educación avanzada]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[educación superior]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[graduate school education]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[advanced education]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[higher education]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[   <B>    <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="3">EDUCACI&Oacute;N DE POSTGRADO O EDUCACI&Oacute;N AVANZADA    <br> EN VENEZUELA: ¿PARA QU&Eacute;?</font> </P>     <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2">V&iacute;ctor Morles</font></P> </B><U><FONT COLOR="#0000ff">    <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2">vmorles@postgrado.ucv.ve</font></P> </FONT> </U><B>    <P ALIGN="center"><font face="Verdana" size="2">(UCV)</font></P>     <P ALIGN="left"><font face="Verdana" size="2">RESUMEN</font></P> </B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En este art&iacute;culo se describe y discute, en t&eacute;rminos generales, la evoluci&oacute;n y caracter&iacute;sticas de la educaci&oacute;n de postgrado a nivel mundial, haciendo &eacute;nfasis en el caso Venezuela. Se destaca la importancia social de esta actividad, no solamente por ser el nivel m&aacute;s alto del sistema educativo, sino por sus estrechos v&iacute;nculos con la producci&oacute;n intelectual (cient&iacute;fica, tecnol&oacute;gica y human&iacute;stica). Se describen los lineamientos de una propuesta para la creaci&oacute;n de sistemas de educaci&oacute;n avanzada (concepto m&aacute;s amplio que el de postgrado) y se argumenta que en pa&iacute;ses como el nuestro, poco desarrollados y altamente dependientes del exterior, el principal criterio para impulsar programas de este nivel debe ser su relevancia social.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Palabras clave</font></B><font face="Verdana" size="2">: educaci&oacute;n de postgrado; educaci&oacute;n avanzada; educaci&oacute;n superior.</font></P>     <P ALIGN="center"><B><font face="Verdana" size="3">GRADUATE SCHOOL EDUCATION OR ADVANCED</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="3">EDUCATION IN VENEZUELA: WHAT FOR?</font></P>     <P ALIGN="left"><font face="Verdana" size="2">ABSTRACT</font></P> </B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">This article describes and argues about the evolution and characteristics of the graduate programs worldwide, making emphasis in the Venezuelan case. The social importance of graduate studies is enhanced, not only because it is the highest level of the education system, but because of the close relation to the intellectual production (scientific, technological and humanistic). A proposal for the creation of an advanced education system is described (wider concept than that of graduate school) and it is argued that in countries like Venezuela, with low development and high dependence of foreign countries, the main criterion to launch programs at this level should be the social relevance.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Key Words</font></B><font face="Verdana" size="2">: graduate school education; advanced education; higher education.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2"><B>Recibido</B>: 05/05/05                                                                                           <B>Aprobado: </B>12/09/2005</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2"><b>1.</b> <b>La educaci&oacute;n de postgrado</b></font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La educaci&oacute;n de postgrado es hoy, en la mayor parte del mundo, una actividad acad&eacute;mica marginal, elitesca, a veces inexistente. Un indicador de su marginalidad es el reducido espacio que ella ocupa en los medios de comunicaci&oacute;n social y en los discursos pol&iacute;ticos. Como consecuencia de ello, son &iacute;nfimas las asignaciones presupuestarias que la mayor&iacute;a de los gobiernos o las universidades asignan a esta actividad.</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Pero si profundizamos en lo que es, o debe ser, la educaci&oacute;n en sus niveles m&aacute;s altos, encontramos que esta actividad acad&eacute;mica puede desempe&ntilde;ar un papel importante en los procesos de desarrollo humano y social. En efecto, si consideramos que vivimos en sociedades cada vez m&aacute;s complejas, m&aacute;s dependientes de la informaci&oacute;n, del saber especializado y del trabajo intelectual, y si tomamos en cuenta que a los programas de postgrado acceden solamente los profesionales m&aacute;s capacitados; si reflexionamos sobre esta situaci&oacute;n, llegamos a la conclusi&oacute;n de que todo pa&iacute;s necesita desarrollar al m&aacute;ximo esta actividad. Y es necesario hacerlo no solamente por su rol en la formaci&oacute;n profesional avanzada, sino, sobre todo, por la vinculaci&oacute;n que ella tiene, o debe tener, con la creaci&oacute;n intelectual (cient&iacute;fica, t&eacute;cnica y human&iacute;stica), es decir, con los factores que se est&aacute;n convirtiendo inexorablemente en los determinantes del desarrollo de la humanidad. Esto explica su acelerado crecimiento, el inter&eacute;s creciente por su estudio y la necesidad de encontrar v&iacute;as para su mejor utilizaci&oacute;n.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Por educaci&oacute;n de postgrado se entiende hoy el proceso sistem&aacute;tico de aprendizaje y creaci&oacute;n intelectual que es realizado, en instituciones especializadas, por quienes ya poseen una licenciatura o t&iacute;tulo profesional universitario o grado equivalente. Aunque tiene sus antecedentes en la antig&uuml;edad, se puede afirmar que ella nace y se formaliza en Alemania cuando en 1808 el fil&oacute;logo y estadista Alejandro de Humboldt (1767-1835) funda la Universidad de Berl&iacute;n y en ella se establece el Doctorado en Filosof&iacute;a -el famoso y ya anacr&oacute;nico Ph.D- como el t&iacute;tulo acad&eacute;mico m&aacute;s alto que se otorga.</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">All&iacute; se norma que el t&iacute;tulo doctoral dejar&aacute; de ser honor&iacute;fico (como era lo habitual en las universidades medievales), para convertirse en un t&iacute;tulo ganado con base en el trabajo intelectual sistem&aacute;tico y supervisado de uno o varios a&ntilde;os. Desde esta fecha se extiende la idea de que el doctorado, como competencia de las universidades, s&oacute;lo podr&aacute; obtenerse mediante la aprobaci&oacute;n de un conjunto de seminarios o cursos y el examen p&uacute;blico de una disertaci&oacute;n o tesis, producto de una investigaci&oacute;n cient&iacute;fica individual llevada a cabo bajo supervisi&oacute;n de un profesor o tutor de reconocido prestigio (Rashdall, 1936).</font></P>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Durante los siglos XIX y comienzos del XX, el doctorado alem&aacute;n, centrado en la actividad investigativa individual y en la libertad acad&eacute;mica (de ense&ntilde;ar y de aprender), define la universidad cient&iacute;fica, o moderna, y convierte a Alemania en el centro intelectual de los pa&iacute;ses m&aacute;s adelantados de la &eacute;poca. Por esto, los modelos germanos de universidad y de doctorado, reflejo de las exigencias del naciente capitalismo industrial, se fueron copiando o adaptando en los pa&iacute;ses m&aacute;s avanzados de la &eacute;poca. En este proceso se conforman los que hemos denominado modelos dominantes de postgrado, tales como: el de Estados Unidos, Uni&oacute;n Sovi&eacute;tica, Alemania, Inglaterra y Francia, los cuales se fueron imponiendo en el resto del mundo (Morles, 1991).</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En el siglo XX, la educaci&oacute;n de postgrado se extendi&oacute; a todos los continentes; y hoy, en los umbrales de la revoluci&oacute;n cient&iacute;fico-tecnol&oacute;gica -cuando en lugar de medicina, derecho o ingenier&iacute;a se habla de inform&aacute;tica, rob&oacute;tica o biotecnolog&iacute;a- y en los comienzos del tercer milenio, ella se va convirtiendo, cada vez m&aacute;s, en instrumento necesario e imprescindible para el desarrollo individual y colectivo.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La importancia y volumen actuales de este nivel educativo se aprecia si conocemos que para comienzos del siglo XXI, en todo el mundo, ya m&aacute;s de seis (6) millones de profesionales participan en estudios formales de postgrado (cursos de especializaci&oacute;n, maestr&iacute;a y doctorado) en instituciones educacionales y cient&iacute;ficas de diversa naturaleza. De esa cantidad, un tercio corresponde a Estados Unidos, pa&iacute;s que s&oacute;lo tiene un 5% de la poblaci&oacute;n mundial, mientras que Am&eacute;rica Latina, con una poblaci&oacute;n mayor, cuenta apenas con un 5% de los estudiantes de postgrado.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Seg&uacute;n estimaciones del autor, el 80% de esta actividad se realiza en los diez pa&iacute;ses m&aacute;s industrializados del planeta y un 20% apenas en los 190 restantes. Lo anterior significa que en la actualidad y cada a&ntilde;o m&aacute;s de un mill&oacute;n de profesionales obtiene en el mundo un segundo y m&aacute;s alto t&iacute;tulo de educaci&oacute;n superior, de los cuales medio mill&oacute;n egresa de instituciones estadounidenses, donde -dato interesante- un 14% de los t&iacute;tulos acad&eacute;micos avanzados son otorgados a extranjeros quienes, en un 15% se quedan en ese pa&iacute;s; lo cual constituye un indicador m&aacute;s de nuestra alta dependencia cultural y de la brecha tecnol&oacute;gica que existe entre la naci&oacute;n del Norte y el resto del mundo.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Un dato adicional para comprender la importancia general del postgrado es el hecho de que m&aacute;s de un tercio de la investigaci&oacute;n publicable hoy en el mundo -que anualmente es de unos 600.000 trabajos- es producida por estudiantes y profesores de postgrado. Lamentablemente, una alta proporci&oacute;n de ella es obra intelectual poco relevante, por causa de una concepci&oacute;n estrecha del postgrado y de su pedagog&iacute;a (Morles, <I>et al</I>., 1996b), as&iacute; como por la carencia de pol&iacute;ticas estatales sobre la materia (Blume y Amsterdanka, 1987).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Como hemos dicho en varias oportunidades, en los pa&iacute;ses del Sur o Tercer Mundo hay poca conciencia sobre el hecho de que sin educaci&oacute;n de postgrado no es posible resolver problemas relevantes concretos, como son la competitividad industrial, el desarrollo cient&iacute;fico tecnol&oacute;gico, la cobertura y calidad de la educaci&oacute;n o la reforma de la educaci&oacute;n superior. Sin educaci&oacute;n de postgrado desarrollada no es posible una vida humana digna y mejor equilibrada en un mundo que cada vez es m&aacute;s peque&ntilde;o, globalizado y competitivo.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En este proceso hist&oacute;rico, el postgrado ha vivido cambios relacionados con tres grandes aspectos: a) diversificaci&oacute;n disciplinaria (al dejar de ser privilegio de &aacute;reas tradicionales como teolog&iacute;a, medicina y derecho); b) estratificaci&oacute;n interna (al subdividirse en varios niveles: cursos cortos o diplomados, especializaci&oacute;n, maestr&iacute;a, doctorado y postdoctorado); y, c) diversificaci&oacute;n pedag&oacute;gica (al utilizar variadas estrategias, es decir, estudios escolarizados, sistemas a distancia o virtuales, programas individualizados, etc.), aun cuando predomina la idea de que la did&aacute;ctica esencial de este nivel educativo es el entrenamiento mediante seminarios y la pr&aacute;ctica de la investigaci&oacute;n cient&iacute;fica individual en un ambiente de libertad acad&eacute;mica. Al mismo tiempo, se ha generado en torno a &eacute;l, un conjunto de dificultades y contradicciones que conviene mencionar brevemente: 1) carencia de consenso a nivel internacional sobre la esencia y fines de esta actividad; 2) existencia de una gran heterogeneidad terminol&oacute;gica y conceptual sobre la materia; 3) discordancia frecuente entre los objetivos m&aacute;s com&uacute;nmente expresados (formaci&oacute;n de especialistas e investigadores) y los productos que realmente se obtienen (docentes, gerentes y obras que no se publican); 4) incorporaci&oacute;n de nuevos entes, distintos a las universidades (empresas, institutos tecnol&oacute;gicos, centros de investigaci&oacute;n, etc.) como ejecutores de programas de postgrado; y, 5) generaci&oacute;n de un conjunto numeroso de &quot;efectos perversos&quot;, derivados del desarrollo de esta actividad, como son: la proletarizaci&oacute;n de los intelectuales, la devaluaci&oacute;n de los t&iacute;tulos acad&eacute;micos, la mercantilizaci&oacute;n de los altos estudios, el uso ap&oacute;crifo de los grados acad&eacute;micos, la conversi&oacute;n de los t&iacute;tulos acad&eacute;micos en t&iacute;tulos nobiliarios, y el hecho de que para muchos pa&iacute;ses pobres ella no es m&aacute;s que un mecanismo para la &quot;fuga&quot; de sus mejores cerebros hacia los pa&iacute;ses dominantes, donde el tr&aacute;fico de esclavos ya no es para explotar la fuerza f&iacute;sica sino la capacidad intelectual.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En relaci&oacute;n con todo esto, ¿cu&aacute;l es la situaci&oacute;n en Venezuela?</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Venezuela: un pa&iacute;s contradictorio</font></P> </B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Venezuela es, quiz&aacute;s, la naci&oacute;n m&aacute;s contradictoria de Am&eacute;rica Latina y posiblemente del planeta. Un pa&iacute;s relativamente peque&ntilde;o y con grandes potencialidades econ&oacute;micas pero, lamentablemente, habitado por un pueblo pobre en su gran mayor&iacute;a. Una naci&oacute;n cuyos ingresos por petr&oacute;leo han sido inmensos, pero donde los mismos han sido dilapidados por gobiernos ineficaces; raz&oacute;n por la cual produce relativamente poco en lo agr&iacute;cola, lo industrial, lo cient&iacute;fico y lo t&eacute;cnico y es altamente dependiente del exterior. Un pa&iacute;s en el cual se han ensayado diversas estrategias pol&iacute;ticas y econ&oacute;micas para superar su situaci&oacute;n, pero donde, hasta ahora, todas han fracasado.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Venezuela es, seg&uacute;n el &iacute;ndice de desarrollo humano de la UNESCO (2003), un pa&iacute;s de mediano desarrollo, pero tambi&eacute;n, posiblemente, el de las mayores desigualdades sociales del mundo. Los ricos son verdaderamente ricos y pobre es la mayor&iacute;a de la poblaci&oacute;n. Un pa&iacute;s cuyo desarrollo es altamente dependiente de tres grandes circunstancias: la producci&oacute;n de hidrocarburos (recurso natural no renovable y de precios muy vol&aacute;tiles); una elevada deuda externa (posiblemente impagable) y una producci&oacute;n industrial y agr&iacute;cola, que no alcanza a cubrir el 40% de las necesidades de la poblaci&oacute;n. Lo que significa que la gran riqueza natural mencionada y la de sus recursos humanos altamente calificados (6% de la poblaci&oacute;n posee t&iacute;tulos de Educaci&oacute;n Superior, de cuyo porcentaje un 15% son postgraduados) no han servido hasta ahora para mejorar substancialmente los problemas b&aacute;sicos de la mayor&iacute;a de sus habitantes, quienes sufren notables carencias con respecto a empleo, salud, vivienda y educaci&oacute;n.</font> </P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">¿Qu&eacute; papel juegan, han jugado o podr&iacute;an jugar los estudios de postgrado en este contexto? Analicemos r&aacute;pidamente la situaci&oacute;n</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">El postgrado en Venezuela</font></P> </B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La Universidad Central de Venezuela, creada en Caracas en 1721, otorg&oacute; en 1785 su primer t&iacute;tulo doctoral al estilo medieval -esto es, sin exigencia de estudios especializados- al m&eacute;dico venezolano Francisco Molina. Pero el primer curso extenso y sistem&aacute;tico de postgrado se llev&oacute; a cabo en 1937 en la Escuela de Expertos Malari&oacute;logos (hoy Instituto de Altos Estudios de Salud P&uacute;blica), instituci&oacute;n dependiente del Ministerio de Sanidad de la &eacute;poca, entidad que en a&ntilde;os siguientes continu&oacute; creando cursos m&eacute;dicos avanzados hasta 1941, cuando todos los cursos creados por ese Ministerio fueron adscritos a la Universidad Central. A partir de esta fecha se inici&oacute; un proceso m&aacute;s o menos acelerado de creaci&oacute;n de cursos de postgrado en otras &aacute;reas del conocimiento y en otras instituciones del pa&iacute;s.</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En 1983, el Consejo Nacional de Universidades realiza el primer intento de control de la calidad de los estudios de postgrado a nivel nacional al aprobar unas &quot;Normas para la Acreditaci&oacute;n de los Estudios para Graduados&quot; (CNU, 1983), de car&aacute;cter optativo y al crear el Consejo Consultivo Nacional de Estudios de Postgrado (CCNPG), organismo que en 1987 inicia el proceso voluntario de acreditaci&oacute;n de programas que todav&iacute;a funciona. La Normativa mencionada se reform&oacute; en 1996 y luego en 2001, con lo cual se ampliaron su alcance y funciones y, en consecuencia, a dicho instrumento legal se le dio una nueva denominaci&oacute;n: &quot;Normativa General de Estudios de Postgrado&quot; (CNU, 2001), las cuales establecen que los programas o cursos de este nivel en el pa&iacute;s se clasifican en:</font> </P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">1. Estudios de postgrado de car&aacute;cter formal conducentes a los grados acad&eacute;micos de: a) Especializaci&oacute;n T&eacute;cnica, b) Especializaci&oacute;n Profesional, c) Maestr&iacute;a, y, d) Doctorado; y,</font> </P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">2. Estudios no conducentes a grado acad&eacute;mico, esto es, cursos de: a) Ampliaci&oacute;n, b) Actualizaci&oacute;n, c) Perfeccionamiento profesional, y, d) Programas post-doctorales.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La normativa dispone que, para la creaci&oacute;n de un programa de postgrado conducente a grados acad&eacute;micos, la instituci&oacute;n debe demostrar que cumple con los siguientes requisitos:</font></P>     <blockquote>     <blockquote>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">a) Presentar un dise&ntilde;o curricular detallado del curso correspondiente (perfil, objetivos, estructura y r&eacute;gimen de estudios), as&iacute; como justificaci&oacute;n de su pertinencia.</font> </P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">b) Personal docente m&iacute;nimo necesario para mantener el programa.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">c) Infraestructura acad&eacute;mica suficiente.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">d) Infraestructura administrativa c&oacute;nsona con la naturaleza del programa a crear.</font></P> </blockquote> </blockquote>  <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La acreditaci&oacute;n de programas de postgrado</font></P> </B>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">El sistema venezolano de acreditaci&oacute;n de programas, creado en 1983 y en funcionamiento desde en 1987, es parcialmente una copia del sistema de evaluaci&oacute;n y control de calidad de los estudios universitarios creado en Estados Unidos hace m&aacute;s de un siglo; lo cual se hizo para conciliar cuatro realidades existentes: a) un Ministerio de Educaci&oacute;n sin autoridad ni recursos para supervisar las instituciones de educaci&oacute;n superior; b) colegios o asociaciones profesionales muy fuertes; c) una poderosa asociaci&oacute;n de las principales universidades (p&uacute;blicas y privadas) del pa&iacute;s; y, d) cientos de instituciones que ten&iacute;an la educaci&oacute;n y la venta de t&iacute;tulos acad&eacute;micos como un negocio altamente lucrativo.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Despu&eacute;s de muchos ensayos y errores, las principales universidades y colegios profesionales norteamericanos lograron repartirse el negocio e imponer un sistema de evaluaci&oacute;n y control nacional de los altos estudios conocido como la acreditaci&oacute;n. La misma fue dividida en dos tipos, cada una de las cuales implica una auto evaluaci&oacute;n seguida de una evaluaci&oacute;n externa realizada por pares, esto es: (a) la acreditaci&oacute;n institucional, controlada por las asociaciones de las principales universidades, y (b) la acreditaci&oacute;n especializada o de programas, controlada por los colegios o asociaciones profesionales.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En el fondo, lo que hay en dicho pa&iacute;s es un problema de competitividad de las instituciones, por los recursos provenientes del Estado, las donaciones de las grandes empresas y la captaci&oacute;n del alumnado. Pero lo cierto es que el sistema de acreditaci&oacute;n, por ser voluntaria, no ha impedido la proliferaci&oacute;n de las instituciones &quot;piratas&quot;. Es m&aacute;s, despu&eacute;s de m&aacute;s de cien a&ntilde;os de experiencia todav&iacute;a ocurre que un alto porcentaje de instituciones norteamericanas no solicita ni le interesa la acreditaci&oacute;n.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Este sistema funciona relativamente bien en Estados Unidos, una sociedad capitalista desarrollada, donde la competencia y el lucro son el motor de la sociedad, pero, nos atrevemos a decir, no lo hace bien en pa&iacute;ses como los nuestros, donde lo tradicional ha sido la supervisi&oacute;n estatal, el control gremial o, m&aacute;s recientemente, la auto evaluaci&oacute;n institucional.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En Venezuela, como est&aacute; sucediendo en casi todo el resto de la regi&oacute;n latinoamericana, la evaluaci&oacute;n por acreditaci&oacute;n se ha ido imponiendo, con la diferencia de que en nuestros pa&iacute;ses el sistema por lo general no es privado sino estatal y por el hecho de que se refiere solamente a programas o cursos y no a las instituciones, como es lo dominante en el pa&iacute;s del Norte.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En Europa se ensayan en la actualidad otros sistemas de evaluaci&oacute;n y control de la calidad de la educaci&oacute;n superior, haciendo &eacute;nfasis en la necesidad de que las instituciones se autoeval&uacute;en, compitan por los recursos del estado y presenten cuentas a la sociedad.</font></P> <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La oferta, la demanda y las necesidades</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En Venezuela, en la actualidad, ejecutan programas de postgrado, legalmente autorizadas por el Consejo Nacional de Universidades (CNU), unas 42 instituciones (24 p&uacute;blicas y 18 privadas). La oferta que hacen estas instituciones es relativamente grande en comparaci&oacute;n con la de pa&iacute;ses de similar tama&ntilde;o y desarrollo. Sin embargo, ella no satisface toda la demanda que hacen los profesionales y mucho menos las necesidades nacionales.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La fuente principal de informaci&oacute;n sobre la materia es el &quot;Directorio Nacional de Estudios de Postgrado&quot; que, con cierta periodicidad publica el Consejo Nacional de Estudios de Postgrado (CCNPG) y la Oficina de Planificaci&oacute;n del Sector Universitario (CCNPG, 2003) y puede consultarse en la p&aacute;gina Web de ese Consejo (<U><FONT COLOR="#0000ff">www.ccnpg.gov.ve</U></FONT></U>).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En total funcionan hoy unos 1600 programas de postgrado, de los cuales 50% son cursos de especializaci&oacute;n, 41% maestr&iacute;as y 9% doctorados. Ellos se refieren a m&aacute;s de 200 especialidades, pero solamente un 24% de esos programas ha sido acreditado por el CNU.</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En estos cursos participan unos 68.500 estudiantes y cerca de 20.000 profesores, muy pocos a tiempo completo. Un tercio de los cursos de postgrado se realiza en instituciones p&uacute;blicas de la capital del pa&iacute;s y las &aacute;reas m&aacute;s atendidas nacionalmente son: ciencias sociales (con 31% de los cursos y de los cursantes), ciencias de la salud (19%) y educaci&oacute;n (18%).</font></P> <B>     <P><font face="Verdana" size="2">Cr&iacute;tica y prospectiva de la educaci&oacute;n de postgrado en Venezuela</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En d&eacute;cadas recientes y en t&eacute;rminos cuantitativos, en Venezuela se han producido progresos significativos en materia de estudios de postgrado. Su volumen y diversidad han crecido en forma acelerada; existe una reglamentaci&oacute;n nacional m&iacute;nima; varios organismos oficiales ofrecen orientaci&oacute;n, coordinaci&oacute;n, financiamiento o informaci&oacute;n sobre la materia y, desde 1987, funciona regularmente un sistema de evaluaci&oacute;n voluntaria (la acreditaci&oacute;n), el cual ha evaluado positivamente un 24% de los programas existentes. Sin embargo, en relaci&oacute;n con este nivel educativo se destacan muchas debilidades, entre ellas las siguientes:</font></P>     <blockquote>     <blockquote>      ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">1) La educaci&oacute;n de postgrado en Venezuela es, seg&uacute;n la Ley de Universidades vigente, el segundo y m&aacute;s alto nivel de la educaci&oacute;n superior. Ella constituye una actividad relativamente nueva, con algo m&aacute;s de medio siglo de experiencia, la cual se ha ido desarrollando espont&aacute;neamente, a imagen y semejanza de los estudios profesionales b&aacute;sicos de las universidades. Es, todav&iacute;a, una actividad acad&eacute;mica, marginal y elitesca, sin impacto social relevante, la cual se realiza en instituciones muy diversas (universidades, institutos tecnol&oacute;gicos, centros de investigaci&oacute;n e institutos creados especialmente para tal fin), la cual no constituye un sistema coherente, por cuanto la normativa vigente es bastante flexible y un tanto ambigua y, no rige para todas las instituciones que la practican. Los programas de calidad mantienen v&iacute;nculos con programas de otros pa&iacute;ses, pero son muy pocos los estudiantes extranjeros que participan en ellos.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">2) La oferta y la demanda de estudios de postgrado pocas veces concuerdan con las necesidades (sociales o gubernamentales). Si se toma en cuenta que estamos en un pa&iacute;s con una poblaci&oacute;n pobre en su gran mayor&iacute;a, una econom&iacute;a poco productiva y una gran dependencia externa, es l&oacute;gico pensar que tiene poco sentido crear programas de postgrado desvinculados del entorno social. Lo justo es que el postgrado sirva a la sociedad, y no al rev&eacute;s como piensan algunos acad&eacute;micos. Conviene recordar que en 1993 el Consejo Nacional de Universidades aprob&oacute; una resoluci&oacute;n por la cual declaraba al postgrado como &quot;una actividad relevante para el desarrollo nacional&quot;, pero, lamentablemente, tal acuerdo ha tenido poca influencia sobre las universidades, sobre todo, a causa de una autonom&iacute;a universitaria mal entendida, que confunde dicho privilegio con el derecho a vivir fuera de la realidad.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">3) La calidad de los estudios de postgrado en este pa&iacute;s es muy heterog&eacute;nea. Existe un buen n&uacute;mero de programas que satisfacen los m&aacute;s altos est&aacute;ndares internacionales, al lado de otros que no pasan de ser negocios privados lucrativos. Por otra parte, su rendimiento es muy bajo, sobre todo si se consideran indicadores b&aacute;sicos como la proporci&oacute;n de programas doctorales (8% del total), la pertinencia social de los temas que estudian y los problemas que resuelven, as&iacute; como el n&uacute;mero de tesis o trabajos de grado que anualmente se presentan (Valarino, 1990).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">4) La oferta est&aacute; distorsionada por cuanto existe una alta concentraci&oacute;n desde el punto de vista institucional, geogr&aacute;fico y disciplinario. Mientras en algunos pa&iacute;ses desarrollados m&aacute;s del 15% de los estudiantes de educaci&oacute;n superior son de postgrado, en Venezuela este porcentaje no llega al 8% y menos del 1% del total de los venezolanos disfruta o ha disfrutado alguna vez de sus beneficios. El postgrado atiende solamente a 0,25% de la poblaci&oacute;n en contraste con 1% en Estados Unidos. Desde luego, el problema no es s&oacute;lo cuantitativo sino tambi&eacute;n cualitativo, por cuanto la poca investigaci&oacute;n cient&iacute;fica que se hace en los postgrados es ciencia pura, ciencia irrelevante, o ciencia aplicada que nunca se aplica.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">5) La estructura acad&eacute;mica de los programas de postgrado es, con alta frecuencia, muy deficiente: sus objetivos finales no est&aacute;n bien definidos, los requisitos de ingreso al sistema son muy heterog&eacute;neos, se menosprecian las actividades de educaci&oacute;n continua y su desarrollo ha influido poco en transformaciones de la sociedad, de la universidad o de los estudios b&aacute;sicos profesionales.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">6) La educaci&oacute;n de postgrado en Venezuela posee a nivel nacional una estructura organizativa poco operativa, muy heterog&eacute;nea a nivel institucional, con v&iacute;nculos d&eacute;biles no solamente con otras modalidades del sistema educativo, sino tambi&eacute;n con el entorno econ&oacute;mico social y con instituciones del exterior, particularmente con las del resto de Am&eacute;rica Latina; todo lo cual le impide incrementar los recursos para su desarrollo y aumentar su pertinencia e impacto sociales.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">7) Por lo general, los programas o cursos de postgrado en Venezuela, sobre todo en el sector oficial, se conciben y ejecutan por iniciativas de peque&ntilde;os grupos acad&eacute;micos, sin participaci&oacute;n activa de los beneficiarios de sus productos (el sector econ&oacute;mico, las autoridades educativas, las asociaciones profesionales, el sistema cient&iacute;fico-t&eacute;cnico o los sectores cultural y pol&iacute;tico) y utilizan por lo general una pedagog&iacute;a tradicional, de bajo rendimiento, centrada en el escolarismo, la clase te&oacute;rica, las relaciones verticales profesor-alumno y ajena a las nuevas tecnolog&iacute;as.</font> </P> </blockquote>  </blockquote>      <p ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Por todo lo anterior, hay que se&ntilde;alar que este conjunto de actividades acad&eacute;micas requiere de ajustes que lo conviertan realmente en un sistema nacional coherente y relevante, con objetivos claros e impacto social y cient&iacute;fico apreciable.</font></p>  <B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Cuestionamiento general de la educaci&oacute;n de postgrado</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Aunque v&aacute;lida tambi&eacute;n para otros pa&iacute;ses de Am&eacute;rica Latina y el Caribe, lo anterior es, en realidad, un an&aacute;lisis superficial de la actividad de postgrado que se realiza en Venezuela. Lo cierto es que la educaci&oacute;n de postgrado se ha practicado sin una reflexi&oacute;n previa y global sobre los alcances y perspectivas generales de esa actividad, y sin que se haya logrado conformar verdaderos sistemas. Lo que casi siempre se ha hecho es imitar o copiar los modelos dominantes en los pa&iacute;ses desarrollados, en los cuales, por cierto, tampoco abunda la reflexi&oacute;n te&oacute;rica sobre el tema.</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">¿Qu&eacute; cuestionamientos de fondo se pueden hacer a los actuales estudios de postgrado? Nuestras cr&iacute;ticas de a&ntilde;os, se han centrado en varios aspectos b&aacute;sicos, algunas de las cuales nos vemos obligados a repetir en esta oportunidad.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">(1) Sobre la denominaci&oacute;n y el concepto</font> </P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">El t&eacute;rmino educaci&oacute;n de postgrado (o altos estudios, estudios postuniversitarios, post&iacute;tulo, para graduados o de cuarto o quinto nivel) es sumamente restringido. Cuando se habla de la educaci&oacute;n m&aacute;s alta (aquella que una sociedad moderna requiere para sus adultos sanos, instruidos y m&aacute;s capaces), el concepto mencionado se refiere solamente a los estudios selectivos, extensos y sistem&aacute;ticos, conducentes a grados acad&eacute;micos, que realizan personas poseedoras de t&iacute;tulos de educaci&oacute;n superior. Pero el t&eacute;rmino excluye numerosas experiencias de aprendizaje y formaci&oacute;n personal o profesional, no conducentes a t&iacute;tulos acad&eacute;micos, a trav&eacute;s de las cuales en la vida real vive o debe vivir el adulto culto o el profesional de hoy y del ma&ntilde;ana, esto es, ignorando la educaci&oacute;n continua y permanente que forma parte de las campa&ntilde;as de la UNESCO (1995) desde hace muchos a&ntilde;os.</font></P>      <P><font face="Verdana" size="2">(2) Sobre la formaci&oacute;n especializada</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Los cursos o programas de postgrado, en la actualidad y en general, hacen gran &eacute;nfasis en la formaci&oacute;n profesional especializada, es decir, en el aprendizaje de punta, actualizado, fragmentado e instrumental, y menosprecian el saber integral, transdisciplinario y contextual. De all&iacute; surgen los profesionales que, como se ha dicho muchas veces, saben cada vez m&aacute;s sobre menos hasta que saben todo sobre nada, ven el &aacute;rbol y se pierden en el bosque, confunden el todo con las partes y creen saber a d&oacute;nde van y no lo saben.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">(3) Sobre la investigaci&oacute;n cient&iacute;fica como objetivo esencial</font> </P>     <P><font face="Verdana" size="2">Los programas de postgrado, en general, asumen como su segunda y m&aacute;s alta finalidad la capacitaci&oacute;n para la investigaci&oacute;n cient&iacute;fica.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Esta situaci&oacute;n, que se tiene como natural (producto del cientificismo positivista imperante, que sobrevalora los hechos y menosprecia la reflexi&oacute;n), debe ser repensada. Porque, aunque importante, la investigaci&oacute;n cient&iacute;fica no es el &uacute;nico ni el m&aacute;s valioso modo de producci&oacute;n cient&iacute;fica, ni intelectual. La investigaci&oacute;n cient&iacute;fica se refiere, como lo expresa cualquier manual sobre el asunto, al proceso sistem&aacute;tico de b&uacute;squeda y descubrimiento de conocimientos objetivos, verificables y altamente confiables utilizando el llamado m&eacute;todo cient&iacute;fico. Si &eacute;ste es objetivo principal o esencial de los altos estudios, ello refleja una visi&oacute;n estrecha de la ciencia, puesto que, por una parte, la investigaci&oacute;n es solamente una de las formas de hacer ciencia y, por la otra, la ciencia -como el sistema de conocimientos y creencias m&aacute;s confiable de nuestra &eacute;poca- no es la &uacute;nica, ni siquiera la m&aacute;s necesaria actividad intelectual del ser humano. Se ignora u olvida con este enfoque no solamente que existe la t&eacute;cnica -como actividad diferente de la ciencia y atm&oacute;sfera intelectual de nuestra &eacute;poca- sino que tambi&eacute;n ignora, entre otras (Morles, 1996), la m&aacute;s importante de las actividades cient&iacute;ficas, esto es, la construcci&oacute;n de teor&iacute;as, es decir, esas s&iacute;ntesis y explicaciones amplias sobre la realidad (no siempre basadas en investigaci&oacute;n cient&iacute;fica), las cuales determinan el comportamiento de personas y pueblos, pero que en nuestros pa&iacute;ses preferimos importarlas del Norte.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Por otra parte, esta concepci&oacute;n ignora por completo todo lo relativo a otras necesidades y potencialidades humanas (superiores y susceptibles de ser desarrolladas) que exigen modos de producci&oacute;n distintos al m&eacute;todo cient&iacute;fico, las cuales est&aacute;n relacionadas con el hacer art&iacute;stico, filos&oacute;fico o &eacute;tico, y conforman el mundo de las humanidades. ¿Vale menos, acaso, un inventor, un m&uacute;sico o poeta, que un bi&oacute;logo, un qu&iacute;mico o ingeniero?</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">(4) Sobre el elitismo</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">En general, el postgrado se practica como una actividad elitesca –sin que el concepto de &eacute;lite tenga connotaci&oacute;n peyorativa-, la cual sirve directamente s&oacute;lo a un sector muy reducido de la poblaci&oacute;n. Esto se contrapone tanto con la importancia creciente que va adquiriendo esta actividad para el desarrollo social como con la necesidad de expandir la educaci&oacute;n continua o permanente, es decir, con el principio de que la educaci&oacute;n es un derecho universal y un proceso que debe involucrar a todo ser humano durante toda su existencia.</font></P> <B>    <P><font face="Verdana" size="2">La propuesta alternativa</font></P>  </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">La situaci&oacute;n descrita explica el hecho de que, en diversos eventos de los &uacute;ltimos a&ntilde;os, un grupo de venezolanos hayamos estado divulgando la necesidad de crear un sistema nacional de altos estudios centrado en una visi&oacute;n coherente y novedosa, en la cual se sintetizan experiencias exitosas en diversas partes del mundo. Una propuesta que revindica la educaci&oacute;n permanente y ampl&iacute;a las funciones del postgrado tradicional. La propuesta en sus lineamientos generales fue acogida, en 1990, por el Consejo Nacional de Estudios de Postgrado de nuestro pa&iacute;s, organismo que en 1995 cre&oacute; una Comisi&oacute;n de la cual surgi&oacute; un informe bastante elaborado (Morles, &Aacute;lvarez, Camino y otros, 1996) pero que se perdi&oacute; en el laberinto de la burocracia. M&aacute;s tarde, entre los a&ntilde;os 1998 y 2000, el N&uacute;cleo de Autoridades de Postgrado retom&oacute; el proyecto en tres oportunidades (cuando ese organismo gremial era dirigido sucesivamente por los doctores Enrique Navarro Farr&aacute;n, Fernando Bianco y H&eacute;ctor Navarro), pero, misteriosamente, tampoco el proyecto pudo avanzar. Estos intentos fracasaron por fallas comunicacionales entre las autoridades acad&eacute;micas, por conservadurismo o ignorancia de los rectores universitarios o por razones personales o pol&iacute;ticas, por falta de liderazgo o, simplemente, porque no era el momento.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Sintetizando la propuesta alternativa, cuyos detalles han sido publicados en diversos documentos (Morles, 1996a; Morles y otros, 1996b, por ejemplo), diremos que lo que se propone es la creaci&oacute;n de sistemas (nacionales o institucionales) que superen al postgrado actual en cuanto a sus fines, objetivos y estructura acad&eacute;mica; que sean conceptualmente m&aacute;s coherentes y tengan una visi&oacute;n m&aacute;s integral de las necesidades y potencialidades del ser humano y de la sociedad. Un modelo que puede servir para ir conformando progresivamente un sistema latinoamericano y caribe&ntilde;o sobre esta materia.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Lo esencial de la propuesta est&aacute; en introducir y aplicar en nuestros sistemas de educaci&oacute;n superior y de postgrado, dos conceptos b&aacute;sicos y novedosos, esto es: producci&oacute;n intelectual y educaci&oacute;n avanzada, definidos como se hace a continuaci&oacute;n. Con estos conceptos se da un salto de la universidad medieval (teol&oacute;gica y docente) a la universidad cient&iacute;fica germana (centrada en la investigaci&oacute;n y en la libertad acad&eacute;mica), para llegar a la nueva universidad, cr&iacute;tica y creadora en sus m&uacute;ltiples dimensiones.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">a) ¿Qu&eacute; es la producci&oacute;n intelectual?</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Partimos de reconocer que ning&uacute;n ser humano ha nacido con una sola capacidad o vocaci&oacute;n profesional, sino que es un ente polivalente, con necesidades y potencialidades m&uacute;ltiples, las cuales puede satisfacer o desarrollar de muchas maneras (formales y no formales) a lo largo de toda su existencia, y, segundo, que toda sociedad humana est&aacute; integrada por cinco sistemas interrelacionados (el demogr&aacute;fico o poblaci&oacute;n; el ecol&oacute;gico o ambiente; el pol&iacute;tico o Estado; el econ&oacute;mico o de producci&oacute;n material, y el cultural o de producci&oacute;n intelectual).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">El sistema econ&oacute;mico, o de producci&oacute;n y distribuci&oacute;n de bienes y servicios materiales, es necesario para satisfacer las necesidades b&aacute;sicas del hombre. Pero vinculado a &eacute;l existe, o debe existir, en toda sociedad moderna, un sistema de producci&oacute;n intelectual, es decir, un conjunto de instituciones (universidades, academias, institutos de investigaci&oacute;n, etc.), cuya funci&oacute;n es el est&iacute;mulo, la creaci&oacute;n y difusi&oacute;n de bienes no materiales (ideas, conocimientos, creencias y valores &eacute;ticos y est&eacute;ticos). Un sistema que adquiere cada vez mayor relevancia en virtud de que el mismo sirve no solamente para mejorar y aumentar la producci&oacute;n material sino, tambi&eacute;n, para satisfacer las necesidades y aspiraciones humanas m&aacute;s elevadas.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">El sistema de producci&oacute;n intelectual est&aacute; conformado por la ciencia, la t&eacute;cnica y las humanidades. M&aacute;s concretamente, la producci&oacute;n intelectual puede ser de tres clases: (a) cient&iacute;fica, que se logra mediante investigaciones, teor&iacute;as, ciencia consolidada y an&aacute;lisis cr&iacute;tico); (b) tecnol&oacute;gica, mediante inventos, dise&ntilde;os, innovaciones, planes y proyectos; y, (c) human&iacute;stica, esto es, creaci&oacute;n de valores &eacute;ticos y est&eacute;ticos producidos por el arte, la filosof&iacute;a, la religi&oacute;n o los deportes. Parece l&oacute;gico sostener que al desarrollo de las diversas formas de producci&oacute;n intelectual deben contribuir, no solamente los centros culturales, los institutos cient&iacute;ficos y las empresas, sino tambi&eacute;n la educaci&oacute;n en sus niveles m&aacute;s altos.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">b) La educaci&oacute;n avanzada</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">El otro concepto b&aacute;sico que puede enriquecer la educaci&oacute;n en su expresi&oacute;n m&aacute;s elevada es el de educaci&oacute;n avanzada. Se trata en este caso de entender que la educaci&oacute;n de cualquier ser humano rebasa el &aacute;mbito escolar. Que lo no escolar pesa o puede pesar m&aacute;s que lo escolar en nuestras vidas. Porque, es cierto, la mayor&iacute;a de los profesionales trabajamos en labores para las cuales no hemos sido entrenados formalmente en una universidad. En consecuencia, la educaci&oacute;n m&aacute;s alta es algo m&aacute;s que estudios de postgrado. Se trata, pues, de revalorizar, organizar y desarrollar, tambi&eacute;n, los m&uacute;ltiples procesos educacionales menos formales y sistem&aacute;ticos; aquellos que afectan no s&oacute;lo a los acad&eacute;micos sino a todos los adultos cultos e intelectualmente capaces durante toda su vida.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Si esto es as&iacute;, es l&oacute;gico pensar en la creaci&oacute;n de sistemas o programas de educaci&oacute;n avanzada que est&eacute;n integrados por dos componentes interrelacionados, complementarios e igualmente importantes. Esto es: el sistema de estudios de postgrado y el sistema de educaci&oacute;n avanzada continua.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Se trata, pues, de que es necesario fortalecer, simult&aacute;neamente con los estudios de postgrado, el conjunto de actividades de aprendizaje no conducentes a t&iacute;tulos profesionales o acad&eacute;micos, esto es, los procesos pedag&oacute;gicos que en Cuba se desarrollan bajo el concepto de superaci&oacute;n profesional, en Venezuela como &quot;cursos de ampliaci&oacute;n&quot; y en Brasil como &quot;postgrados senso lato&quot;.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">c) El sistema de estudios de postgrado</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Los estudios de postgrado constituyen, pues, el conjunto de procesos sistem&aacute;ticos, selectivos y altamente exigentes que se llevan a cabo en instituciones debidamente autorizadas, conducentes a t&iacute;tulos o grados acad&eacute;micos avanzados en los cuales participan graduados universitarios o con formaci&oacute;n equivalente. Pero sus finalidades deben ser redefinidas. Ya no ser&aacute;n las funciones tradicionales (esto es, especializaci&oacute;n profesional e investigaci&oacute;n cient&iacute;fica), sino funciones m&aacute;s amplias y precisas, esto es: a) la creaci&oacute;n intelectual (cient&iacute;fica, tecnol&oacute;gica o human&iacute;stica); b) la formaci&oacute;n de expertos (o profesionales que integran formaci&oacute;n especializada con s&oacute;lida cultura general); y, c) la acci&oacute;n social o de servicio a la comunidad.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Se propone que los estudios de postgrado en Am&eacute;rica Latina est&eacute;n constituidos por dos estadios o grados prelativos (ambos centrados en l&iacute;neas o proyectos de trabajo acad&eacute;mico o intelectual). Un primer grado, centrado en la formaci&oacute;n especializada y metodol&oacute;gica, que podr&iacute;a denominarse Maestr&iacute;a o Especializaci&oacute;n profesional, y otro, m&aacute;s elevado, centrado en la creaci&oacute;n intelectual, como por ejemplo, el Doctorado, el cual se otorgar&aacute; en tres modalidades: en Ciencias, en Tecnolog&iacute;a y en Humanidades. Dos niveles que deben ser prelativos porque no es posible la creaci&oacute;n intelectual pertinente y de excelencia (objetivo del Doctorado) si no se posee previamente conocimiento pleno o dominio de un objeto concreto en estudio, es decir, sin ser un especialista, de hecho o de derecho.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">d) La educaci&oacute;n avanzada contin&uacute;a</font> </P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Es necesario, pues, en paralelo con la educaci&oacute;n de postgrado, impulsar la educaci&oacute;n avanzada continua como un proceso pedag&oacute;gico masivo y flexible, dirigido a lograr la actualizaci&oacute;n, la ampliaci&oacute;n o la reconversi&oacute;n profesional de la mayor&iacute;a de nuestros ciudadanos.</font></P>      <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Se refiere a los procesos formativos e intencionales que todos los profesionales (graduados de educaci&oacute;n superior o con formaci&oacute;n homologable), realizan, o deben realizar, por s&iacute; mismos o en organismos educacionales, cient&iacute;ficos, culturales o empresariales, o simplemente en su casa u oficina, en forma presencial o a distancia, con la finalidad de actualizar, profundizar o ampliar sus habilidades y destrezas, sus conocimientos o perfil profesional y personal. En consecuencia, es un conjunto de procesos altamente flexibles, con reglamentaci&oacute;n m&iacute;nima, no directamente conducentes a t&iacute;tulos profesionales o acad&eacute;micos, pero que pueden facilitar su adquisici&oacute;n.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Un sistema que debe ser masivo y de objetivos m&uacute;ltiples, en el cual se utilicen variadas estrategias pedag&oacute;gicas. Porque vivimos tiempos en los cuales es grande la obsolescencia del saber y grande la movilidad profesional. En la actualidad, en la mayor parte del mundo, la educaci&oacute;n avanzada carece de orientaciones estatales y se produce casi siempre de manera espont&aacute;nea. Ella se puede desarrollar mediante una amplia gama de instituciones y puede servir a todos los profesionales o adultos cultos del pa&iacute;s. La misma se puede lograr mediante cursos, entrenamientos, seminarios, pasant&iacute;as, talleres, conferencias, visitas y lecturas, incluyendo entre ellas la reconversi&oacute;n profesional y los programas o actividades postdoctorales.</font></P> <B>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Conclusiones</font></P> </B>    <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">A la pregunta inicial: ¿Para qu&eacute; el postgrado en Venezuela?, respondemos:</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Para mejorar la calidad de vida del g&eacute;nero humano, y para contribuir a la preservaci&oacute;n del planeta las sociedades modernas requieren de un volumen substancial tanto de recursos humanos altamente capacitados como de mucha ciencia, tecnolog&iacute;a y valores human&iacute;sticos. Dos tareas que son, precisamente, las funciones que se asignan, o se deben asignar a la educaci&oacute;n avanzada y de postgrado. Pero en el caso de pa&iacute;ses como el nuestro, atrasados o pobres, y poco soberanos, desarrollar dichos recursos e instrumentos s&oacute;lo se justifica si es para resolver problemas socialmente relevantes.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Por lo anterior, concluimos con tres propuestas generales, pero concretas, que pueden ayudar a lograr que el postgrado y en general la educaci&oacute;n superior en Am&eacute;rica Latina y el Caribe, se conviertan en verdaderos instrumentos de desarrollo para nuestros pueblos:</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">1. Que en las reformas que deben hacerse a las leyes sobre educaci&oacute;n superior y de postgrado, en lugar de mantener la investigaci&oacute;n cient&iacute;fica como una de sus finalidades esenciales, se adopte, en su lugar (sin descartarla), el concepto de producci&oacute;n intelectual en sus diversas modalidades, esto es, cient&iacute;fica, tecnol&oacute;gica y human&iacute;stica. Porque este concepto enriquece y precisa las funciones de la educaci&oacute;n por ser m&aacute;s amplio y flexible. En consecuencia, las funciones de la educaci&oacute;n superior conviene expresarlas, no ya como &quot;investigaci&oacute;n, docencia y extensi&oacute;n&quot; sino como: formaci&oacute;n profesional, producci&oacute;n intelectual y servicio a la comunidad (o acci&oacute;n social).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Esto significa asumir un nuevo paradigma de la educaci&oacute;n superior al valorar la ciencia en cuanto ciencia, es decir, como el sistema y proceso de crear saberes (conocimientos y creencias) altamente confiables; al valorar la t&eacute;cnica en cuanto t&eacute;cnica, o sea, como creadora de procesos y objetos &uacute;tiles al ser humano; y el arte y la filosof&iacute;a como productores de valores &eacute;ticos y est&eacute;ticos necesarios para dignificar la vida humana.</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">2. Que en lugar del poco coherente conjunto de programas de postgrado en torno a dispersos modelos organizativos, normativos y de pol&iacute;tica acad&eacute;mica existentes en nuestra educaci&oacute;n superior, sean creados en nuestra regi&oacute;n sistemas de educaci&oacute;n avanzada que, adem&aacute;s de contribuir a una mayor articulaci&oacute;n del sistema educativo, tengan como funci&oacute;n: (a) la capacitaci&oacute;n profesional, permanente y al m&aacute;s alto nivel (de especialistas, cient&iacute;ficos, tecn&oacute;logos, artistas y l&iacute;deres sociales y empresariales); (b) la formaci&oacute;n integral y permanente de todos los adultos de elevada capacidad intelectual (m&aacute;s all&aacute; de los t&iacute;tulos), garantizando el ensanchamiento del perfil intelectual o la reconversi&oacute;n profesional; y, (c) la utilizaci&oacute;n de tecnolog&iacute;a avanzada para construir ambientes amplios para acceso al conocimiento y el saber, superando as&iacute; el concepto tradicional de <I>campus</I> y estimulando el aprendizaje permanente, la racionalidad y la cr&iacute;tica pero, sobre todo, la creatividad intelectual (cient&iacute;fica, t&eacute;cnica o human&iacute;stica). Lo anterior significa establecer en la educaci&oacute;n avanzada dos modalidades o sistemas complementarios, interrelacionados e igualmente importantes, que son: la educaci&oacute;n de post-grado (como sistema selectivo) y la educaci&oacute;n avanzada contin&uacute;a (como sistema masivo).</font></P>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">3. En Am&eacute;rica Latina es necesario definir pol&iacute;ticas latinoamericanas de educaci&oacute;n avanzada, ciencia y tecnolog&iacute;a (de corto y largo plazo) en las cuales la pertinencia social y la cooperaci&oacute;n acad&eacute;mica regional sean los criterios fundamentales para evaluar dichas actividades.</font></P> <B>    <P><font face="Verdana" size="2">Referencias</font></P>  </B>    <!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">1. Blume, S. y Amsterdanka, O. (1987). <I>Postgraduate education in the 1980</I>s. Par&iacute;s: OECD.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274874&pid=S1316-0087200500020000300001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">2. Casanova, R. (1986). <I>Postgrado en Am&eacute;rica Latina: el caso Venezuel</I>a. Caracas: Cresalc/UNESCO.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274875&pid=S1316-0087200500020000300002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">3. Consejo Nacional de Universidades. (1983). (Normas para la acreditaci&oacute;n de los estudios para graduados). (1983, Octubre 14). <I>Gaceta Oficial de la Rep&uacute;blica de Venezuela, 3383</I>2, Octubre 14, 1983.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274876&pid=S1316-0087200500020000300003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">4. Consejo Nacional de Universidades. (2001). (Normativa General de Estudios de Postgrado). (2001, Noviembre 20). <I>Gaceta Oficial de la Rep&uacute;blica Bolivariana de Venezuela, 37.32</I>8, Noviembre 20, 2001.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274877&pid=S1316-0087200500020000300004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">5. Morles, V. (1991). <I>La educaci&oacute;n de postgrado en el mund</I>o. Caracas: Universidad Central de Venezuela.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274878&pid=S1316-0087200500020000300005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">6. Morles, V. y Le&oacute;n, J. R. (2003). La educaci&oacute;n de postgrado en Iberoamerica. En: <I>La Gesti&oacute;n de la Calidad del Postgrado en Iberoameric</I>a. Experiencias Nacionales. Salamanca: Asociaci&oacute;n Universitaria Iberoamericana de Postgrado.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274879&pid=S1316-0087200500020000300006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">7. Morles, V. y otros. (1996b). <I>Universidad, postgrado y desarroll</I>o. Caracas: Centro de Estudios e Investigaciones sobre Educaci&oacute;n avanzada.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274880&pid=S1316-0087200500020000300007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">8. Morles, V., Medina R. E. y &Aacute;lvarez, B. N. (2003).<I> La educaci&oacute;n superior en Venezuel</I>a. Caracas: Ediciones IESALC-UNESCO.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274881&pid=S1316-0087200500020000300008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">9. Morles, V; &Aacute;lvarez, N., Camino, J., Castillo, E., Manzanilla, O., Nieves, F., Rada, D. y Salcedo, R. (1996a). <I>Sistema nacional de educaci&oacute;n avanzad</I>a. Caracas: Ediciones del Centro de Estudios e Investigaciones sobre Educaci&oacute;n Avanzada: UCV, num. 3.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274882&pid=S1316-0087200500020000300009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">10. Rashdall, H. (1936). <I>The universities of Europe in the middle Age</I>s. London: Oxford University Press. (Trabajo original publicado en 1936).</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274883&pid=S1316-0087200500020000300010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">11. UNESCO. (1995). <I>La educaci&oacute;n es un tesor</I>o. Par&iacute;s: autor.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274884&pid=S1316-0087200500020000300011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">12. Valarino, E. (1990). <I>Todo menos investigaci&oacute;</I>n. Caracas: Ediciones Universidad Sim&oacute;n Bol&iacute;var, 1990.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=1274885&pid=S1316-0087200500020000300012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><P><font face="Verdana" size="2">Anexos</font></P> <FONT SIZE=2>     <P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">Anexo A. Cuadro 1. Total de cursos de postgrado en VENEZUELA, por instituci&oacute;n y grado acad&eacute;mico a&ntilde;o 2003</font></P></FONT> </B>     <CENTER><TABLE BORDER CELLSPACING=1 BORDERCOLOR="#7f7f7f" CELLPADDING=1 WIDTH=444> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE" BGCOLOR="#0000ff"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><FONT size=2 COLOR="#ffffff" face="Verdana">INSTITUCI&Oacute;N</FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE" BGCOLOR="#0000ff"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><FONT size=2 COLOR="#ffffff" face="Verdana">ESPECIALIZACI&Oacute;N</FONT></B></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE" BGCOLOR="#0000ff"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><FONT size=2 COLOR="#ffffff" face="Verdana">MAESTR&Iacute;A</FONT></B></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE" BGCOLOR="#0000ff"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><FONT size=2 COLOR="#ffffff" face="Verdana">DOCTORADO</FONT></B></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE" BGCOLOR="#0000ff"> <B>    <P ALIGN="CENTER"><FONT size=2 COLOR="#ffffff" face="Verdana">TOTAL</FONT></B></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UCV</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">225</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">117</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">41</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">383</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">ULA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">54</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">58</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">21</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">133</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">LUZ</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">71</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">85</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">9</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">165</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UDO</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">41</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">25</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">68</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UC</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">51</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">38</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">6</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">95</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">USB</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">29</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">27</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">66</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UCLA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">48</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">27</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">76</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UPEL</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">34</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">71</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">109</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNESR</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">12</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">3</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">17</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNEFM</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">8</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">8</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">16</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNERG</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">7</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">6</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">14</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNELLEZ</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">17</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">28</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNEFA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">14</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNET</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">7</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">9</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">16</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNEG</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">20</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNERMB</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UMC</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">5</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNEXPO</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">12</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">16</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">28</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UCAB</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">41</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">28</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">3</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">72</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNICA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UJAP</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">3</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UCSR</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UVM</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">URBE</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">16</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">6</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">22</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UFT</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">10</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">15</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UY</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">9</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">5</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">14</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UCAT</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">7</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">7</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UJMV</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">11</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">15</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UGMA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">23</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">27</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UBA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">8</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">12</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">21</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">URU</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">9</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">13</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNE</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNIMET</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">15</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">9</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">24</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">UNITEC</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">USM</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">25</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">19</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">48</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">IVIC</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">14</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">11</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">26</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">ENV</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">ESGA</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">IAEDEN</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">ESE</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">IVEPLAN</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">IAEDPG</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">2</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">CIPPSV</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">4</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">5</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">OTRAS INST.</font></FONT></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">15</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">8</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">0</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">23</font></FONT></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <B><FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">TOTALES</font></FONT></B></TD> <TD WIDTH="27%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">813</font></FONT></TD> <TD WIDTH="22%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">669</font></FONT></TD> <TD WIDTH="19%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">124</font></FONT></TD> <TD WIDTH="11%" VALIGN="MIDDLE"> <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="2">1616</font></FONT></TD> </TR> </TABLE> </CENTER>  <B>    <P><font face="Verdana" size="2">Fuente</font></B><font face="Verdana" size="2">: p&aacute;gina web del CCNPG, 2003 y revisiones del autor.</font></P> <FONT SIZE=2> <B>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="JUSTIFY"><font face="Verdana" size="2">ANEXO B. Cuadro 2. Cantidad de cursantes de postgrado con opcion a t&iacute;tulos acad&eacute;micos y otras variables relevantes de pa&iacute;ses de iberoam&eacute;rica y el caribe (a&ntilde;o 2000) (*)</font></P> </B></FONT>     <CENTER><TABLE BORDER="1" CELLSPACING=1 WIDTH=570> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=45>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">PA&Iacute;SES</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=45>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">POBLACI&Oacute;N</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">(habitantes)</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=45>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">IDH</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=45>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">INSTITUCIONES</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">CON POST-GRADO</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=45>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">ESTUDIANTES DE</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">EDUCACI&Oacute;N</font></P>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">SUPERIOR</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=45>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">CURSANTES DE</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">POST-GRADO</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=45>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">CURSANTES DE    <br> POST-GRADO</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">POR10.000</font></P>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">HABITANTES.</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Argentina</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">37.032.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">65</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1.033.933</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">31.200</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">10,6</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Bolivia</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">8.329.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">16</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">172.244</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.800</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3 ,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Brasil</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">170.115.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">130</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1.835.541</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">126.400</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">7,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Chile</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">15.211.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">35</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">249.308</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">14.800</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">9,7</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Colombia</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">42.321.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">72</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">563.293</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">34.600</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">8,2</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Costa Rica</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4.023.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">15</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">97.115</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4.600</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">11,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Cuba</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">11.201.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">19</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">195.000</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">17 .000</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">15,2</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Ecuador</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">12.646.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">18</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">278.212</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4.700</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3,7</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">El Salvador</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">6.276.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">12</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">119.244</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.200</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3,5</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Guatemala</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">11.385.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">5</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">84.363</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.090</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1,8</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Guyana</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">861.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.531</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">86</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1,0</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Hait&iacute;</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">8.222.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">8.798</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">320</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">0,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Honduras</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">6.485.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">6</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">56.744</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">890</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Jamaica</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.583.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">12.269</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">340</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1,3</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">M&eacute;xico</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">98.881.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">105</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1.582.096</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">118.000</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">12,9</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Nicaragua</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">5.074.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">5</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">45.920</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">950</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1,9</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Panam&aacute;</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.856.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">5</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">72.885</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.100</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">7,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Paraguay</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">5.496.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">48.859</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">580</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1,1</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Puerto Rico</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3.869.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>    <P></P></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">63.839</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">930</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Per&uacute;</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">25.662.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">27</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">595.615</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">16.500</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">6,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Rep. Dominicana</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">8.495.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">12</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">164.888</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4.600</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">5,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Trinidad y Tob.</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1.295.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">7.239</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">580</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4,5</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Uruguay</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3.337.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">53.392</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1.900</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">5,7</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Venezuela</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">24.170.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">40</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">610.000</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">46.800</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">19,0</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Portugal</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">9.900.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">3</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">11</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">188.100</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">9.300</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">9,4</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Espa&ntilde;a</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">40.100.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">4</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">40</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1.243.100</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">33.400</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">8,3</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">Otros</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">2.720.000</font></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">1</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">48.416</font></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">140</font></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>     <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">0,5</font></TD> </TR> <TR><TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">TOTALES</font></B></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">568.545.000</font></B></TD> <TD WIDTH="8%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>    <P></P></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20>    <P></P></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20> <B>    ]]></body>
<body><![CDATA[<P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">9.513.161</font></B></TD> <TD WIDTH="16%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">493.066</font></B></TD> <TD WIDTH="14%" VALIGN="BOTTOM" HEIGHT=20> <B>    <P ALIGN="CENTER"><font face="Verdana" size="1">8,67</font></B></TD> </TR> </TABLE> </CENTER>  <FONT SIZE=2>    <P ALIGN="justify"><font face="Verdana" size="2"><B>Fuente: </B>Morles, V. y Le&oacute;n, J. R. La educaci&oacute;n de postgrado en Iberoamerica. En: La Gesti&oacute;n de la Calidad del Postgrado en Iberoamerica. Experiencias Nacionales. Asociaci&oacute;n Universitaria Iberoamericana de Postgrado, Salamanca, 2003.</font></P> </FONT>     ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Blume]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Amsterdanka]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Postgraduate education in the 1980s]]></source>
<year>1987</year>
<publisher-loc><![CDATA[París ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[OECD]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Casanova]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Postgrado en América Latina: el caso Venezuela]]></source>
<year>1986</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cresalc/UNESCO]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="">
<collab>Consejo Nacional de Universidades</collab>
<source><![CDATA[Normas para la acreditación de los estudios para graduados]]></source>
<year>1983</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="">
<collab>Consejo Nacional de Universidades</collab>
<source><![CDATA[Normativa General de Estudios de Postgrado]]></source>
<year>2001</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La educación de postgrado en el mundo]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Central de Venezuela]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[León]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La educación de postgrado en Iberoamerica]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Salamanca ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Asociación Universitaria Iberoamericana de Postgrado]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Universidad, postgrado y desarrollo]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Centro de Estudios e Investigaciones sobre Educación avanzada]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Medina]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[B. N.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[La educación superior en Venezuela]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones IESALC-UNESCO]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Morles]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Camino]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Castillo]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Manzanilla]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nieves]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rada]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Salcedo]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sistema nacional de educación avanzada]]></source>
<year>1996</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones del Centro de Estudios e Investigaciones sobre Educación Avanzada: UCV]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rashdall]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The universities of Europe in the middle Ages]]></source>
<year>1936</year>
<publisher-loc><![CDATA[London ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Oxford University Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="">
<collab>UNESCO</collab>
<source><![CDATA[La educación es un tesoro]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[París ]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Valarino]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Todo menos investigación]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[Caracas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Universidad Simón Bolívar]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
