<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0254-0770</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Técnica de la Facultad de Ingeniería Universidad del Zulia]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Téc. Ing. Univ. Zulia]]></abbrev-journal-title>
<issn>0254-0770</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Facultad de Ingeniería, Universidad del Zulia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0254-07702017000300007</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Formation Study of the Copper(II) Complexes with Picolinic and Dipicolinic Acids in 1.0 mol.dm-3 KNO3 at 25 °C]]></article-title>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Estudios de la Formación de los Complejos de Cobre (II) con los Ácidos Picolínico y Dipicolínico en KNO3 1,0 mol.dm-3 a 25 °C]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ramos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Edwin]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lino]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alejandro]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Madden]]></surname>
<given-names><![CDATA[Waleska]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lubes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Vito]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Universidad Simón Bolívar (USB) Departamento de Química ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[Caracas ]]></addr-line>
<country>Venezuela</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2017</year>
</pub-date>
<volume>40</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>179</fpage>
<lpage>184</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://hml-ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0254-07702017000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://hml-ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0254-07702017000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://hml-ve.scielo.org/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0254-07702017000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[This research was conducted in order to study the formation of binary complexes of Cu(II) with picolinic(Hpic) and dipicolinic(H2dipic) acids in aqueous solution in the ionic medium 1.0 M KNO3 at 25 °C. The systems were studied by electromotive force (emf (H)) measurements. The experimental results were analyzed by the least squares program LETAGROP, where the binary complexes [Cupic]+ and two hydroxospecies Cu(OH)pic and [Cu(OH)2pic]- and Cupic2 and [Cupic3]- were found with the picolinic acid and with the dipicolinic acid the complex [CuHdipic]+, Cudipic, [Cudipic2]2- and two hydroxoespecies [Cu(OH) dipic]- and [Cu(OH)2dipic]2- were observed.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[En este trabajo de investigación se llevo a cabo el estudio de la formación de complejos binarios de Cu(II) con los ácidos picolínico y dipicolínico en disolución acuosa (KNO3 1,0 M, 25 ºC) en medio iónico de KNO3 1,0 M a 25 ºC. Los sistemas se estudiaron mediante mediciones de fuerza electromotrices fem(H). Los resultados experimentales fueron analizados mediante el programa de mínimos cuadrados LETAGROP, donde se obtuvo que los complejos binarios que se formaron con ácido picolínico son los complejos [Cupic]+, dos hidroxoespecies Cu(OH)pic y [Cu(OH)2pic]- y los complejos Cupic2 y [Cupic3]- y con el ácido dipicolínico se obtuvieron los complejos [CuHdipic]+, Cudipic, [Cudipic2]2- y las hidroxoespecies [Cu(OH)dipic]- y [Cu(OH)2dipic]2-.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="en"><![CDATA[Copper(II)]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[solution equilibria]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[potentiometric studies]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[stability constants]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Cobre(II)]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[equilibrios en solución]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[estudios potenciométricos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[constantes de estabilidad]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p style="text-align: center; text-autospace: none"><b> <span lang="EN-US" style="font-family: Verdana; color: black">Formation Study of  the Copper(II) Complexes with Picolinic and Dipicolinic Acids in 1.0 mol.dm<sup>-3</sup>  KNO<sub>3</sub> at 25 °C </span></b></p>     <p style="text-align: center; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Edwin Ramos,  Lino Hernández, Alejandro Pérez, Waleska Madden y Vito Lubes.* </font></span> </b></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-size: 10.0pt; font-family: Verdana; color: black">Departamento  de Química. Universidad Simón Bolívar (USB). Apartado 89000. Caracas 1080 A.  Venezuela. Telf (0212) 9063984. *Autor de correspondencia: E-mail: <a href="mailto:lubesv@usb.ve">lubesv@usb.ve</a></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Abstract</font></span></b></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span lang="EN-US" style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2"> This research was conducted in order to study the formation of binary complexes  of Cu(II) with picolinic(Hpic) and dipicolinic(H</font><sub><font size="2">2</font></sub><font size="2">dipic)  acids in aqueous solution in the ionic medium 1.0 M KNO<sub>3</sub> at 25 °C.  The systems were studied by electromotive force (emf (H)) measurements. The  experimental results were analyzed by the least squares program LETAGROP, where  the binary complexes [Cupic]<sup>+</sup> and two hydroxospecies Cu(OH)pic and [Cu(OH)<sub>2</sub></font><font size="2">pic]<sup>-</sup>  and Cupic<sub>2</sub> and [Cupic<sub>3</sub>]<sup>-</sup> were found with the  picolinic acid and with the dipicolinic acid the complex [CuHdipic]<sup>+</sup>,  Cudipic, [Cudipic<sub>2</sub>]<sup>2-</sup> and two hydroxoespecies [Cu(OH)  dipic]<sup>-</sup> and [Cu(OH)<sub>2</sub></font><font size="2">dipic]<sup>2-</sup>  were observed.</font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Keywords: </font> </span></b><span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2"> Copper(II); solution equilibria; potentiometric studies; stability constants.</font></span></p>     <p style="text-align: center; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black; font-weight: 700"> <font size="2">Estudios de la Formación de los Complejos de Cobre (II) con los  Ácidos Picolínico y Dipicolínico en KNO<sub>3</sub> 1,0 mol.dm<sup>-3</sup> a 25  °C</font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Resumen</font></span></b></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">En este trabajo  de investigación se llevo a cabo el estudio de la formación de complejos  binarios de Cu(II) con los ácidos picolínico y dipicolínico en disolución acuosa  (KNO<sub>3</sub> 1,0 M, 25 ºC) en medio iónico de KNO<sub>3</sub> 1,0 M a 25 ºC.  Los sistemas se estudiaron mediante mediciones de fuerza electromotrices <i>fem</i>(H).  Los resultados experimentales fueron analizados mediante el programa de mínimos  cuadrados LETAGROP, donde se obtuvo que los complejos binarios que se formaron  con ácido picolínico son los complejos [Cupic]<sup>+</sup>, dos hidroxoespecies  Cu(OH)pic y [Cu(OH)<sub>2</sub>pic]<sup>-</sup> y los complejos Cupic<sub>2</sub>  y [Cupic<sub>3</sub>]<sup>-</sup> y con el ácido dipicolínico se obtuvieron los  complejos [CuHdipic]<sup>+</sup>, Cudipic, [Cudipic<sub>2</sub>]<sup>2-</sup> y  las hidroxoespecies [Cu(OH)dipic]<sup>-</sup> y [Cu(OH)<sub>2</sub>dipic]<sup>2-</sup>.</font></span></p>     <p style="text-align: justify"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Palabras Clave: </font></span></b><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">Cobre(II); equilibrios en solución; estudios potenciométricos;  constantes de estabilidad.</font></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Recibido el 18  de Julio de 2016</font></span></p>     <p style="text-align: justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">En forma revisada el 25 de Septiembre de 2017</font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Introducción </font></span></b></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">El número de  personas que sufren de diabetes ha venido aumentando a nivel mundial, al igual  que el número de fallecimientos de personas que sufren esta enfermedad. En la  actualidad el principal método para su control es la suministración de  inyecciones periódicas de insulina. Pero se han venido desarrollando un conjunto  de investigaciones enfocadas a obtener tratamientos alternativos, entre los que  resaltan el uso de complejos metal-picolinato y metal-dipicolinato como agentes  miméticos de la insulina. </font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Dentro de los  metales que se han utilizado se encuentran el Vanadio [1, 2], Cinc [2, 3],  Manganeso [4], Tungsteno[5], Cromo[6] y Cobre [7]. El beneficio que trae el uso  de este tipo de compuestos es su administración vía oral aumentaría la calidad  de vida de los pacientes [8, 9]. </font></span></p>     <p style="text-align:justify"><font size="2" face="Verdana">Hiromu Sakurai et.  al. lograron demostrar que el complejo de cobre (II)-picolinato posee una buena  actividad insulinomimética [10]. Con la finalidad de estudiar los efectos de los  complejos metalpicolinato con los metales de la primera serie de transición y  desarrollar complejos que fuesen más activos que un compuesto insulinomimetico  líder como el complejo oxovanadio (IV)-picolinato, VO(pa)<sub>2</sub>, los  investigadores prepararon 10 complejos metal-picolinatos, con el fin de evaluar  sus actividades insulinomimeticas in vitro e in vivo. Y los resultados de esta  investigaciòn muestran que los complejos de Cu(pa)<sub>2</sub> y Mn(pa)<sub>3</sub>  exhibieron mayor actividad que sus respectivos iones metálicos y mejor actividad  que VO(pa)<sub>2</sub>. A su vez, demostraron que el complejo Cu(pa)<sub>2</sub>  posee un mayor efecto hipoglicémico que el complejo VO(pa)<sub>2</sub>, por lo  tanto y proponen que el complejo de Cu(pa)<sub>2</sub> puede ser una alternativa  eficaz para el tratamiento de la diabetes. </font></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana"><font size="2">En este trabajo reportamos un  estudio de la especiación en los sistemas Cu(II) - ácido picolínico(Hpic) y  Cu(II) - ácido dipicolínico (H<sub>2</sub>dipic). Las medidas potenciometricas  fueron utilizadas para determinar los coeficientes estequiométricos (modelo de  formación de complejo (p,q,r) para los complejos binarios) y las respectivas  constantes de formación de dichos complejos contribuyen a aportar nuevos  conocimientos de la especiación de estos sistemas en solución acuosa. </font> </span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana"><font size="2">Parte experimental </font> </span></b></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana"><font size="2">Materiales y Métodos </font> </span></b></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana"><font size="2">El Cu(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>3H<sub>2</sub>O  (Merck p.a.) y los ácidos piridincarboxílicos, el ácido picolínico (Hpic) y el  ácido dipicolínico (H<sub>2</sub>dipic) (Merck 98 %), fueron empleados sin mayor  purificación. Las soluciones de HNO<sub>3</sub> y de KOH fueron preparadas  usando ampollas de 100,0 mmol.dm<sup>-3</sup> Titrisol Merck. La solución de KOH  fue estandarizada con biftálato de potasio empleando fenolftaleína como  indicador. Las soluciones fueron preparadas usando agua triple destilada que ha  sido hervida previamente a la preparación de las soluciones, para eliminar el CO<sub>2</sub>  disuelto. Las medidas de emf(H) fueron realizadas en solución acuosa en KNO<sub>3</sub>  1,0 mol.dm<sup>-3</sup>. Nitrógeno libre de O<sub>2</sub> y CO<sub>2</sub> fue  utilizado para mantener la atmósfera inerte. </font></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana"><font size="2">Para las medidas de emf(H) se  utilizaron los siguientes instrumentos y equipos: pHmetro Thermo Orion 420A+,  reactor de titulación Metrohm EA 876-20, criotermostato Lauda Brikmann RM6. El  reactor de titulación de 100 mL contenía entradas para el electrodo combinado  Orion Ross 8102 BN, entrada para la bureta, y entrada y salida de nitrógeno, el  cual fue empleado como gas inerte. La temperatura fue controlada a (25,0 ± 0,1)  °C mediante circulación regular de agua termostatizada del criotermostato. </font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana"><font size="2">Las medidas de emf(H) fueron  realizadas por medio de la celda REF//S/EV, donde, REF = electrodo de referencia  = Ag/AgCl/ KCl 3,0 M; S = Solución en equilibrio y EV = es el electrodo de  vidrio. A 25 °C el potencial (mV) de esta celda sigue la ecuación de Nernst: E =  E° + jh + 59,16 log h, donde h representa la concentración en equilibrio del ion  H+, E° es el potencial estándar y j es una constante que toma en cuenta el  potencial de difusión de unión líquida [11]. </font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana"><font size="2">Los experimentos fueron  realizados como sigue: un volumen fijo de HNO<sub>3</sub> (0.100 mol.dm<sup>-3</sup>)  fue titulado con adiciones sucesivas de KOH (0,100 mol.dm<sup>-3</sup>) hasta la  neutralidad, para calibrar el electrodo y obtener los parámetros E° y j. Para el  estudio de las reacciones ácido base de los ligandos, una vez culminada la  primera etapa (calibración de los electrodos) añadimos al reactor una cantidad  pesada del ligando y se tituló bien sea con ácido fuerte o base fuerte para  estudiar las reacciones de protonación y deprotonación del ligando. Para el  estudio de los complejos de Cu(II) en la segunda etapa se añadió una cantidad  pesada del ligando y alícuota de la solución stock de Cu(II). Finalmente, la  titulación fue continuada con KOH (0,100 mol.dm<sup>-3</sup>). Las medidas se  realizaron usando una concentración total de metal M<sub>T</sub> = 2-3 mmol.dm<sup>-3</sup>  y empelando relaciones molares de ligando/ metal R = 1, 2 y 4 en los sistemas  Cu(II)-ácido picolínico y R = 1, 2 para el sistema Cu(II)-ácido dipicolínico.  Debemos destacar que la solución stock de Cu(II) fue estandarizada con una  solución de EDTA disódica (Merck p.a.) empleando como indicador Murexida y  empleando una solución buffer de pH 10. </font></span></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana"><font size="2"> Para las reacciones ácido base de los ligandos consideramos el siguiente esquema  general:</font></span></p>     <p style="text-align: center; text-autospace: none"><font face="Verdana"> <span lang="PT-BR" style="font-size: 10.0pt; color: black">H</span><sub><span lang="PT-BR" style="color: black"><font size="2">i</font></span></sub><span lang="PT-BR" style="font-size: 10.0pt; color: black">L </span></font><span lang="PT-BR" style="font-size: 10.0pt; color: black"> <font face="Symbol"><sub> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07flecha.gif" width="18" height="15"></sub> </font><font face="Verdana">H</font></span><font face="Verdana"><sub><span lang="PT-BR" style="color: black"><font size="2">i-1</font></span></sub><span lang="PT-BR" style="font-size: 10.0pt; color: black">L</span><span lang="PT-BR" style="color: black"><font size="2">-1 </font></span><span lang="PT-BR" style="font-size: 10.0pt; color: black">+ H</span><sup><span lang="PT-BR" style="color: black"><font size="2">+</font></span></sup><span lang="PT-BR" style="font-size: 10.0pt; color: black">, </span><span style="font-size: 10.0pt; color: black">&#946;</span><span lang="PT-BR" style="color: black"><font size="2"><sub>p1</sub>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;  (1) </font></span></font></p>     
<p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span lang="PT-BR" style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2"> Donde H<sub>i</sub>L representa a los ligandos, i = 1 para Hpic e i = 2 para H<sub>2</sub>dipic. </font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">El sistema Cu(II)-ácido  picolínico fue estudiado según el esquema de reacción: </font></span></p>     <p style="text-align: center; text-autospace: none"><span style="color: black"> <font face="Verdana" size="2">qCu<sup>2+</sup> + rHpic <sub> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07flecha.gif" width="18" height="15"></sub> [ (OH)<sub>p</sub>(Cu)<sub>q</sub>(Hpic)<sub>r</sub>  ]<sup>2q-p</sup> + p H <sup>+</sup>, &#946;<sub>p,q,r</sub>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;  (2) </font> </span></p>     
<p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">3y los complejos  de Cu<sup>2+</sup> - ácido dipicolínico fueron estudiados según el esquema de  reacción: </font></span></p>     <p style="text-align: center"><span lang="PT-BR" style="color: black"> <font size="2"><font face="Verdana">qCu<sup>2+</sup> + rH<sub>2</sub>dipic </font><font face="Symbol"><sub> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07flecha.gif" width="18" height="15"></sub> </font><font face="Verdana">[(OH)<sub>p</sub>(Cu)<sub>q</sub>(H<sub>2</sub>dipic)<sub>r</sub>  ]<sup>2q-p</sup> + p H <sup>+</sup>, </font></font></span><font face="Verdana"> <span style="color: black"><font size="2">&#946;</font></span><span lang="PT-BR" style="color: black"><font size="2"><sub>p,q,r</sub>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;  (3)</font></span></font></p>     
]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align:justify;line-height:normal"><font face="Verdana"> <span style="color: black"><font size="2">Los datos potenciométricos fueron  analizados usando el programa LETAGROP [12, 13] con la finalidad de minimizar la  función Z<sub>B</sub> = (h-H)/M<sub>T</sub>, la cual representa el número  promedio de moles de protones disociados por mol de metal, donde H es la  concentración total (analítica) de H<sup>+</sup>, h representa la concentración  en equilibrio de H<sup>+</sup> y M<sub>T</sub> representa la concentración total  (analítica) de Cu(II). Las constantes de estabilidad de los productos de  hidrólisis del ion cobre(II), y las constantes de disociación de los ligandos,  se mantuvieron constantes durante el análisis. El objetivo del análisis es  evaluar un complejo ó complejos que den la menor suma de mínimos cuadrados U = </font>&#931;<font size="2"> (Z<sub>B</sub><sup>exp</sup> - Z<sub>B</sub><sup>calc</sup>)<sup>2</sup>,  probando diferentes combinaciones (p, q, r) para los sistemas binarios.</font></span></font></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Los diagramas de  distribución de especies fueron realizados con el programa computacional HYSS  [14] considerando los valores de las constantes resumidas en las <a href="#tab1">Tablas 1, 2, 3  y 4</a>.</font></span></p>     <p style="text-align: center; text-autospace: none"> <a name="tab1"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07tab1.gif" width="306" height="279"></a></p>     
<p style="text-align: center; text-autospace: none"> <a name="tab2"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07tab2.gif" width="308" height="252"></a></p>     
<p style="text-align: center; text-autospace: none"> <a name="tab3"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07tab3.gif" width="562" height="294"></a></p>     
<p style="text-align: center; text-autospace: none"> <a name="tab4"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07tab4.gif" width="572" height="320"></a></p>     
<p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Resultados y  Discusión </font></span></b></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">Los valores de pKa para el sistema H<sup>+</sup> - Pic ( Hpic, HL),  fueron calculados a partir de los datos obtenidos para este sistema en KNO<sub>3</sub>  a 25 °C.</font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Aquí podemos  observar que el ácido picolínico presenta dos constantes de equilibrio. El  primer valor (pK<sub>1</sub> = 1,60) corresponde a la desprotonación del grupo  carboxílico de la especie H<sub>2</sub>L<sup>+</sup>. El segundo valor (pK<sub>2</sub>  = 5,24) corresponde a la desprotonación del Nitrógeno del grupo piridínico de la  especie HL. Los valores de pKa obtenidos son cercanos a los reportados en la  literatura [15] ( pK<sub>1</sub>= 1,77, pK<sub>2</sub>= 5,24), lo que nos  permite decir que el procedimiento fue llevado a cabo de manera correcta. </font> </span></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">En la <b><a href="#fig1">Figura 1</a>, </b>se puede observar como efectivamente como  a pH &lt; 2 la especie H<sub>2</sub>L<sup>+</sup> se ve favorecida en solución y a  medida que avanzamos hacia pH básicos comienza a predominar la especie HL en un  intervalo de pH de 1,5 a 5 ,24 y para pH &gt; 5,24 la especie que predomina es el  ión L<sup>-</sup>.</font></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align:center"><a name="fig1"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07fig1.gif" width="370" height="210"></a></p>     
<p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span lang="PT-BR" style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2"> Constantes de acidez sistema H</font></span><sup><span lang="PT-BR" style="font-family: Verdana; color: black; position: relative; top: -3.5pt"><font size="2">+ </font></span></sup> <span lang="PT-BR" style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">-  Dipic (H<sub>2</sub>dipic, H<sub>2</sub>L) (KNO<sub>3</sub> 1,0 M a 25 °C). </font></span></b></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">El tratamiento de los datos fue llevado a cabo de igual manera  como se realizó para el sistema H<sup>+</sup> - Pic (Hpic). En la <b> <a href="#tab2">Tabla 2</a> </b> se muestran los resultados obtenidos.</font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">En la <b> <a href="#tab2">Tabla 2</a> </b>podemos ver que el pK<sub>1</sub> = 1,83 corresponde a la pérdida del protón  de uno de los grupos carboxílicos y el pK<sub>2</sub> = 4,37 corresponde a la  desprotonación de la piridina. </font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">En resumen, los  valores obtenidos en trabajos realizados por otros investigadores se aprecia  como los valores de los pKa en este trabajo son semejantes a los reportados en  la literatura [15], por lo tanto podemos decir que el método utilizado para la  determinación de estas constantes fue llevado a cabo de forma eficiente. </font> </span></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">En la <b><a href="#fig2">Figura 2</a> </b>se puede evidenciar lo planteado  anteriormente donde en un intervalo de pH muy ácido la especie que predomina es  H<sub>2</sub>L, y en intervalo de pH entre 1,8 – 4,4 la especie dominante es HL<sup>-</sup>,  y a medida que vamos hacia pH menos ácido la especie predominante es L<sup>2-</sup>  a pH &gt; 4,4.</font></span></p>     <p style="text-align:center"><a name="fig2"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07fig2.gif" width="373" height="259"></a></p>     
<p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Constantes de  formación del sistema Cu(II) – Acido Picolíníco (KNO<sub>3</sub> 1,0 M a 25°C). </font></span></b></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Se analizaron  los datos de <b><i>fem(H) </i></b>en un intervalo 7 &lt; pH &lt; 11 empleando el  programa LETAGROP, el cual arrojo como resultado la formación de los complejos [Cupic]<sup>+</sup>  , dos hidroxoespecies Cu(OH)pic y [Cu(OH)<sub>2</sub>pic]<sup>-</sup> y las  especies Cupic<sub>2</sub> y [Cupic<sub>3</sub>]<sup>-</sup> . </font></span> </p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">En la <b><a href="#tab3">Tabla 3</a> </b>se muestra el modelo de especies y los  valores de las constantes de formación obtenidos para el sistema Cu(II) – Acido  Picolínico.</font></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align:justify"><font face="Verdana" size="2"> <span style="color: black">A partir de los datos reflejados en la <b> <a href="#tab3">Tabla 3</a> </b> fue posible elaborar los diagramas de distribución dados en las <b> <a href="#fig3">Figura 3</a> </b> a diferentes valores de pH para la relación Metal/Ligando (R = 4).</span></font></p>     <p style="text-align:center"><a name="fig3"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07fig3.gif" width="357" height="259"></a></p>     
<p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">En la <b> <a href="#fig3">Figura  3</a> </b>podemos observar como la especie [Cupic]<sup>+</sup> desaparece a pH 3,5  mientras que la especie [Cupic<sub>3</sub>]<sup>-</sup> comienza a formarse en  mayor proporción a ese pH, sin embargo la especie dominante hasta un pH cercano  a 10 es Cupic<sub>2</sub> alcanzando un máximo a pH 3,5. Las hidroxoespecies  Cu(OH)pic y [Cu(OH)pic<sub>2</sub>]<sup>-</sup> comienzan a formarse a pH 8 y 9  respectivamente, alcanzando la especie Cu(OH)pic su máximo a pH 10 y a partir de  ese punto se convierte en especie dominante la especie [Cu(OH)<sub>2</sub>pic]<sup>-</sup>. </font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Constantes de  formación sistema Cu(II) – Acido Dipicolínico (KNO<sub>3</sub> 1,0 M a 25°C). </font></span></b></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">Los datos fueron tratados de igual manera que en el sistema H<sup>+</sup>-Cu(II)-  ácido picolínico, se analizaron los datos de <b><i>fem(H) </i></b>en el  intervalo 7 &lt; pH &lt; 11 empleando el programa LETAGROP [13], el cual arrojo como  resultado la formación de los complejos [CuHdipic]<sup>+</sup>, Cudipic,  [Cudipic<sub>2</sub>]<sup>2-</sup> así como las hidroxoespecies [Cu(OH)dipic]<sup>-</sup>  y [Cu(OH)<sub>2</sub>dipic]<sup>2-</sup>.</font></span></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">En la <b><a href="#tab4">Tabla 4</a> </b>se muestran los resultados del modelo  obtenido y los valores de las constantes de formación para el sistema H<sup>+</sup>-  Cu(II)-Ácido Dipicolínico.</font></span></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">En la <b><a href="#fig4">Figura 4</a> </b>se observa el diagrama de distribución del  sistema Cu(II)- Acido Dipicolínico para una concentración analítica de metal M<sub>T</sub>  = 2 mM y y una relación molar ligando / metal R = 2.</font></span></p>     <p style="text-align:center"><a name="fig4"> <img border="0" src="/img/fbpe/rtfiuz/v40n3/art07fig4.gif" width="378" height="243"></a></p>     
<p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">En la <b><a href="#fig4">Figura 4</a> </b>podemos observar con claridad como al  aumentar la relación de la concentración del Ligando se ve favorecida la  formación del complejo [Cudipi<sub>2</sub>]<sup>2-</sup> llegando a ser casi de  un 100% en un intervalo de pH entre 2 y 10, y las hidroxoespecies se forman pero  en menor proporción a valores de pH superiores a 10.</font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Conclusiones </font></span></b></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify; text-autospace: none"> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Se logró  determinar de forma eficiente las constantes de formación de los complejos de  los sistemas H<sup>+</sup> – Cu(II) – ácido picolínico y H<sup>+</sup>-Cu(II)-  ácido dipicolínico. Fueron detectadas las especies: [Cupic]<sup>+</sup>,  Cu(OH)pic, [Cu(OH)<sub>2</sub>pic]<sup>-</sup> y los complejos Cupic<sub>2</sub>  y [Cupic<sub>3</sub>]<sup>-</sup> en el sistema H<sup>+</sup> – Cu(II) – ácido  picolínico y en el caso del sistema H<sup>+</sup>-Cu(II)- ácido dipicolínico  están presentes los complejos [CuHdipic]<sup>+</sup>, Cudipic, [Cudipic<sub>2</sub>]<sup>2-</sup>  , [Cu(OH)dipic]<sup>-</sup> y [Cu(OH)<sub>2</sub>dipic]<sup>2-</sup>.  Efectivamente, estos diagramas permiten observar el efecto que tiene el pH en la  formación de los complejos en solución.</font></span></p>     <p style="text-align: justify; text-autospace: none"><b> <span style="font-family: Verdana; color: black"><font size="2">Agradecimientos </font></span></b></p>     <p style="text-align:justify"><span style="font-family: Verdana; color: black"> <font size="2">Agradecemos al Decanato de Investigación y Desarrollo de la  Universidad Simón Bolívar por el apoyo financiero.</font></span></p>     <p align="justify"><font face="Verdana" size="2"><b>Referencias</b></font></p>     <!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">1. Shechter Y., Karlish S. J.  D.: ”Insulin-like stimulation of glucose oxidation in rat adipocytes by vanadyl  (IV) ions”. Nature No. 284 (1980) 556-558.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400031&pid=S0254-0770201700030000700001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">2. Yoshikawa Y., Ueda E.,  Kawabe K., Miyake H., Takino T., Sakurai H., Kojima Y.: “Development of new  insulinomimetic zinc(II) picolinate complexes with a Zn(N<sub>2</sub>O<sub>2</sub>)  coordination mode: structure characterization, in vitro, and in vivo studies”. J  Biol Inorg Chem, Vol. 7 (2002) 68-73.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400032&pid=S0254-0770201700030000700002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">3. Petit L., Owell K.:  “Stability constants database”, IUPAC and Academis Sofware, Londres, 1999.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400033&pid=S0254-0770201700030000700003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">4. Fonteles M. C., Almedia M.  Q.: “Antihyperglycemic effects of 3-O-methyl-D-chiro-inositol and D-chiro-inositol  associated with manganese in streptozotocin diabetic rats”. J. Horm. Metab.Res  Vol. 32 (2000) 129-132.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400034&pid=S0254-0770201700030000700004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">5. Munoz M. C., Barbera A.,  Dominguez J., Fernandez-Alvarez J., Gomis R., Guinovart J.: “Effects of  tungstate, a new potential oral antidiabetic agent, in Zucker diabetic fatty  rats”. J. Diabetes (2001) 50- 131.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400035&pid=S0254-0770201700030000700005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">6. Anderson R. A., Cheng N.,  Bryden N. A., Polansky M. M., Cheng N., Chi J., Feng J.: ‘Elevated intakes of  supplemental chromium improve glucose and insulin variables in individuals with  type 2 diabetes”. Diabetes, Vol. 46 (1997) 1786-1791.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400036&pid=S0254-0770201700030000700006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">7. Sorenson J. R.: “Copper  complexes offer a physiological approach to treatment of chronic diseases”. J.  Prog. Med. Chem, Vol. 26 (1989) 437- 568.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400037&pid=S0254-0770201700030000700007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">8. Ahmad S., Isab A.A., Ali S.,  Al-Arfaj A.R.: “Perspectives in bioinorganic chemistry of some metal based  therapeutic agents”. Polyhedron, Vol. 25 (2006) 1633–1645.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400038&pid=S0254-0770201700030000700008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">9. Thompson K. H., McNeill J.  H., Orvig C.: “Vanadium Compounds as Insulin Mimics. Chem. Rev., 99 (1999)  2561-2572.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400039&pid=S0254-0770201700030000700009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">10. Naoko Yasumatsu N.,  Yoshikawa Y., Adachi Y., Sakurai H.: “Antidiabetic copper(II)-picolinate: Impact  of the first transition metal in the metallopicolinate complexes”. Bioorganic &amp;  Medicinal Chemistry, Vol. 15 (2007) 4917–4922.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400040&pid=S0254-0770201700030000700010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">11. Biedermann G., Sillén L.  G.: “The hydrolysis of metal ions. IV. Liquid-junction potentials and constancy  of activity factors in NaClO<sub>4</sub>-HClO<sub>4</sub> ionic medium”. Ark.  Kemi, Vol. 5 (1953) 425-440.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400041&pid=S0254-0770201700030000700011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">12. Brito F., Araujo M. L.,  Lubes V., D’Ascoli A., Mederos A., Gili P., Domínguez S., Chinea E.,  Hernández-Molina R., Armas M. T., Baran, E.: “Emf(H) data analysis of weak  metallic complexes using reduced formation functions”. J. Coord. Chem, Vol.  58(6) (2005) 501-512.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400042&pid=S0254-0770201700030000700012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">13. Sillén L. G., Warnqvist B.:  “High-speed computers as a supplement to graphical methods. VI. A strategy for  two-level Letagrop adjustment of common and “group” parameters features that  avoid divergence”. Ark. Kemi, Vol. 31 (1969) 315–339.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400043&pid=S0254-0770201700030000700013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">14. Alderighi L., Gans P.,  Ienco A., Peters D., Sabatini A., Vacca A.: “Hyperquad simulation and speciation  (HySS): a utility program for the investigation of equilibria involving soluble  and partially soluble species”. Coord. Chem. Rev, Vol. 184 (1999) 311-318.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400044&pid=S0254-0770201700030000700014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p align="justify"><font face="Verdana" size="2">15. Veliz L., Martínez J. D.,  Araujo M. L., Brito F., Lubes G., Rodríguez M., Lubes V.: “Estudio de la  hidrólisis del ion Niquel(II) y de la formación de los complejos de Niquel(II)  con los ácidos picolínico y dipicolínico en NaCl 1,0 mol.dm<sup>&#8722;3</sup> a 25  °C”. Avances Quím, Vol. 6(1) (2011) 3–8.</font>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=2400045&pid=S0254-0770201700030000700015&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> ]]></body>
<back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Shechter]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Karlish]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. J. D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Insulin-like stimulation of glucose oxidation in rat adipocytes by vanadyl (IV) ions]]></article-title>
<source><![CDATA[Nature]]></source>
<year>1980</year>
<numero>284</numero>
<issue>284</issue>
<page-range>556-558</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Yoshikawa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ueda]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kawabe]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Miyake]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Takino]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sakurai]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kojima]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Development of new insulinomimetic zinc(II) picolinate complexes with a Zn(N2O2) coordination mode: structure characterization, in vitro, and in vivo studies”]]></article-title>
<source><![CDATA[J Biol Inorg Chem]]></source>
<year>2002</year>
<volume>7</volume>
<page-range>68-73</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Petit]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Owell]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Stability constants database]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Londres ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[IUPAC and Academis Sofware]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fonteles]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Almedia]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. Q]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Antihyperglycemic effects of 3-O-methyl-D-chiro-inositol and D-chiro-inositol associated with manganese in streptozotocin diabetic rats”]]></article-title>
<source><![CDATA[J. Horm. Metab.Res]]></source>
<year>2000</year>
<volume>32</volume>
<page-range>129-132</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Munoz]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Barbera]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Dominguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fernandez-Alvarez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gomis]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Guinovart]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Effects of tungstate, a new potential oral antidiabetic agent, in Zucker diabetic fatty rats”]]></article-title>
<source><![CDATA[J. Diabetes]]></source>
<year>2001</year>
<page-range>50- 131</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Anderson]]></surname>
<given-names><![CDATA[R. A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cheng]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bryden]]></surname>
<given-names><![CDATA[N. A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Polansky]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cheng]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chi]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Feng]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[‘Elevated intakes of supplemental chromium improve glucose and insulin variables in individuals with type 2 diabetes”]]></article-title>
<source><![CDATA[Diabetes]]></source>
<year>1997</year>
<volume>46</volume>
<page-range>1786-1791</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sorenson]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Copper complexes offer a physiological approach to treatment of chronic diseases”]]></article-title>
<source><![CDATA[J. Prog. Med. Chem]]></source>
<year>1989</year>
<volume>26</volume>
<page-range>437- 568</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ahmad]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Isab]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ali]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Al-Arfaj]]></surname>
<given-names><![CDATA[A.R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Perspectives in bioinorganic chemistry of some metal based therapeutic agents”]]></article-title>
<source><![CDATA[Polyhedron]]></source>
<year>2006</year>
<volume>25</volume>
<page-range>1633-1645</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Thompson]]></surname>
<given-names><![CDATA[K. H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[McNeill]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Orvig]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Vanadium Compounds as Insulin Mimics]]></article-title>
<source><![CDATA[Chem. Rev]]></source>
<year>1999</year>
<volume>99</volume>
<page-range>2561-2572</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Naoko Yasumatsu]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Yoshikawa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Adachi]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sakurai]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Antidiabetic copper(II)-picolinate: Impact of the first transition metal in the metallopicolinate complexes”]]></article-title>
<source><![CDATA[Bioorganic & Medicinal Chemistry]]></source>
<year>2007</year>
<volume>15</volume>
<page-range>4917-4922</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Biedermann]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sillén]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“The hydrolysis of metal ions: IV. Liquid-junction potentials and constancy of activity factors in NaClO4-HClO4 ionic medium”]]></article-title>
<source><![CDATA[Ark. Kemi]]></source>
<year>1953</year>
<volume>5</volume>
<page-range>425-440</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Brito]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Araujo]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lubes]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[D’Ascoli]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mederos]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gili]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Domínguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chinea]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hernández-Molina]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Armas]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Baran,]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Emf(H) data analysis of weak metallic complexes using reduced formation functions”]]></article-title>
<source><![CDATA[J. Coord. Chem]]></source>
<year>2005</year>
<volume>58</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>501-512</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sillén]]></surname>
<given-names><![CDATA[L. G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Warnqvist]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“High-speed computers as a supplement to graphical methods: VI. A strategy for two-level Letagrop adjustment of common and “group” parameters features that avoid divergence”]]></article-title>
<source><![CDATA[Ark. Kemi]]></source>
<year>1969</year>
<volume>31</volume>
<page-range>315-339</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alderighi]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gans]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ienco]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Peters]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sabatini]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vacca]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[“Hyperquad simulation and speciation (HySS): a utility program for the investigation of equilibria involving soluble and partially soluble species”]]></article-title>
<source><![CDATA[Coord. Chem. Rev]]></source>
<year>1999</year>
<volume>184</volume>
<page-range>311-318</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<label>15</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Veliz]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Martínez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J. D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Araujo]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brito]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lubes]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rodríguez]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lubes]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[“Estudio de la hidrólisis del ion Niquel(II) y de la formación de los complejos de Niquel(II) con los ácidos picolínico y dipicolínico en NaCl 1,0 mol.dm&#8722;3 a 25 °C”]]></article-title>
<source><![CDATA[Avances Quím]]></source>
<year>2011</year>
<volume>6</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>3-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
